เพียงแค่การใช้ชีวิตอยู่ในเมืองหรือในย่านที่มีถนนและสภาพแวดล้อมที่เป็นมิตรต่อการเดิน (walkable city) อย่างการมีทางเท้ากว้าง ป้ายไม่ขวางทาง ไม่ต้องหลบน้ำกระเด็น ข้ามถนนบนทางม้าลายได้ปลอดภัย เดินแล้วไม่หลงทาง หรือมีทัศนียภาพระหว่างทางที่น่ามอง ก็ทำให้คนในเมืองมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้แล้วอย่างไม่น่าเชื่อ

ความต้องการพัฒนาเมืองให้น่าเดิน (walkability) นี้ ทำให้เกิดโปรเจ็กต์เล็กๆ ที่ชื่อ Street Scape ซึ่งต้องการนำเสนองานออกแบบที่สร้างความเปลี่ยนแปลงและกำหนดแนวทางการพัฒนาพื้นที่สาธารณะ ทางเท้า และป้ายต่างๆ เพื่อส่งเสริมและแก้ปัญหาประสบการณ์การเดินเข้าถึงในย่านเจริญกรุง ที่กำลังพัฒนาเป็นย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ต้นแบบของกรุงเทพฯ (Charoenkrung Creative District) โดยนำความคิดสร้างสรรค์เข้ามาช่วยแก้ปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิต รวมไปถึงพลิกฟื้นพื้นที่เจริญกรุงให้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง

จากโจทย์เริ่มต้นที่ว่า “จะทำอย่างไรให้เจริญกรุงเป็นย่านที่เข้าถึงได้ง่าย น่ามา น่าเดิน และน่าอยู่” สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) จึงเป็นสื่อกลางเชื่อมโยงภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน มาร่วมกันตีโจทย์นี้ โดยชักชวน Cloud-floor กลุ่มสถาปนิกรุ่นใหม่ที่สนใจงานออกแบบพื้นที่สาธารณะและเมือง ร่วมกับ ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ์ อาจารย์ประจำภาควิชาการออกแบบและวางผังชุมชนเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร มาร่วมในกระบวนการสำรวจและวิเคราะห์ปัญหาในพื้นที่ ทั้งพฤติกรรมผู้ใช้งาน สภาพแวดล้อม ข้อจำกัด และกฎหมายในแง่มุมต่างๆ ไปจนถึงการระดมความคิดเห็นร่วมกันระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้องทุกๆ ฝ่าย และมีภาคเอกชนอย่างบริษัท เอสซี แอสเสท คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) เป็นผู้สนับสนุน

หลังจากได้ข้อมูลจากการสำรวจแล้ว จึงนำมาวิเคราะห์ และจัดกิจกรรมระดมความคิดเห็นและสร้างการมีส่วนร่วม (Co-Create) โดยชวนตัวแทนกลุ่มคนที่เดินในย่านเจริญกรุงจริงๆ ทั้งคนในชุมชน นักเรียน ผู้ประกอบการร้านค้าในย่าน ตลอดจนผู้ที่ต้องใช้ถนนเส้นนี้สัญจรไปมา รวมถึงตัวแทนจากภาครัฐ อาทิ กทม. เขต ผังเมือง เทศกิจ กรมโยธา การจราจรและการขนส่ง วัฒนธรรมและการท่องเที่ยว มาร่วมรับฟังข้อมูล พร้อมเสนอไอเดีย และความเป็นไปได้ต่างๆ พร้อมตั้งเป็นโจทย์ในการออกแบบ (Design Brief) สำหรับใช้ในการปรับปรุงและแก้ปัญหาการเดินในย่านให้ดียิ่งขึ้น 5 ประเด็น ได้แก่ การออกแบบเพื่อสร้างความปลอดภัยในการข้ามถนน (Street Crossing) การออกแบบเพื่อส่งเสริมกิจกรรมระหว่างเดินสัญจรในย่านสร้างสรรค์อย่างมีส่วนร่วม (Street Activities) การจัดการพื้นที่และภูมิทัศน์บนทางเท้า (Street Elements) การออกแบบระบบนำทางเดินเท้า (Wayfinding) และการออกแบบสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยในการเดินเท้าช่วงเวลากลางคืน (Safety Environment) โดยในแต่ละโจทย์ได้มอบหมายให้นักออกแบบจากหลายสาขาเข้ามาร่วมคิด จนได้ออกมาเป็นงานดีไซน์และกิจกรรมที่คิดว่าตอบโจทย์พฤติกรรมการใช้งานทางเท้าและมีความเป็นไปได้ในการแก้ไขและพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน 

เมื่อได้ข้อสรุปแล้ว จึงกลับไปที่กระบวนการ Co-Create อีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้ตัวแทนจากคนในย่าน ภาครัฐและเอกชน ได้มีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น เสนอแนะ ในแต่ละผลงาน พร้อมนำดีไซน์ไปปรับให้ตอบโจทย์ยิ่งขึ้น ก่อนจะนำไปสู่ขั้นตอนการผลิตต้นแบบเพื่อติดตั้งบนพื้นที่สาธารณะในย่านเจริญกรุง เรียกได้ว่าครบสูตรการออกแบบที่ผสมผสานความต้องการของผู้ใช้งานจริงในพื้นที่ โดยไม่ขัดกับข้อกำหนดตามมาตรฐานสากล ผู้ที่สนใจสามารถเข้าชมชิ้นงานทั้งหมดที่จะถูกติดตั้งเพื่อทดลองใช้งานจริงในย่านเจริญกรุง ตั้งแต่สะพานตากสินถึงถนนมหาพฤฒารามและตลาดน้อย ในช่วงเทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ 2562 ระหว่างวันที่ 26 มกราคม – 3 กุมภาพันธ์ 2562 และมุ่งหวังว่าจะได้รับการสนับสนุนให้ได้ใช้งานในย่านสร้างสรรค์เจริญกรุงนี้ต่อไป ตลอดถึงการนำไปเป็นต้นแบบในการพัฒนาสำหรับย่านอื่นๆ ทั่วกรุงเทพฯ อย่างยั่งยืน

ที่มา : โครงการ Street Scape โดย Cloud floor และ ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ์
บทความ “เมืองที่ดีต้องมีองค์ประกอบอะไรบ้าง” จาก the.101.world/urban-design

เรื่อง : ทีม Charoenkrung Creative District