จากที่เคยเป็นตัวแทนของคนบ้านนา วันนี้ ‘อีสาน’ กลับกลายเป็นขุมพลังขนาดใหญ่ในทุกแขนงอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ การผลิดอกออกผลของวัฒนธรรมอีสาน ก่อให้เกิดการขยายตัวของกำลังซื้อ กำลังผลิต ความเป็นไปได้ใหม่ๆ จนพูดได้ว่า ความนิยมอีสานวันนี้คือเมนสตรีม!

Power of Majority
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือคือภูมิภาคที่มีจำนวนประชากรมากที่สุดในประเทศไทย ตลาดอีสานจึงมีมูลค่าและกำลังซื้อที่สูง นี่เป็นชุดข้อมูลที่ทุกคนรู้กันดีมาแต่ไหนแต่ไร แต่หลายสิบปีที่ผ่านมา การเคลื่อนย้ายถิ่นฐานของคนอีสานออกไปแสวงหาโอกาสชีวิตยังต่างถิ่น การนำพาตัวเองเข้าสู่สังคมโลกผ่านเทคโนโลยีการสื่อสารที่ว่องไวและการคมนาคมที่สะดวกขึ้น ทำให้คำว่าอีสานถูกนิยามใหม่

พลังของคนอีสานที่มากไปกว่าการเป็นคนหมู่มากของประเทศ คืออัตลักษณ์ของการเปิดรับโอกาสใหม่ๆ ด้วยพื้นฐานของนิสัยคนอีสานที่อ่อนโยนแต่หนักแน่น รักความรื่นเริง ยืดหยุ่นปรับตัวง่าย เปิดรับสิ่งใหม่ได้ง่ายโดยแทบไม่เกิดความขัดแย้ง คุณลักษณะของชาวอีสานดั้งเดิมจึงได้ปรับเปลี่ยนเข้ากับสังคมโลกสมัยใหม่ เกิดความกลมกลืนทางเชื้อสาย ประชากร ชาติพันธุ์ และถิ่นที่อยู่มากขึ้น 

การเปลี่ยนแปลงของคนอีสานที่เนื่องไปกับการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกนี้เอง ทำให้การส่งออกทางวัฒนธรรมผลิดอกออกผล กลายเป็นความนิยมอีสานที่คนไทยสัมผัสได้ในชีวิตประจำวัน

©undubzapp.com
 

Isan is Everywhere.
การนำเสนอความเป็นอีสานในสื่อกระแสหลักอย่างละครโทรทัศน์ สะท้อนความนิยมอีสานที่เห็นได้ชัดที่สุด ละครเรต ติ้งถล่มทลายประจำปี 2559 ที่พูดอีสานทั้งเรื่องอย่าง ‘นาคี’ (จากบทประพันธ์ของ ตรี อภิรุม) หยิบเอาความเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติและเรื่องเล่าในตำนานของอีสานมาเล่าใหม่ ผสมกับการใช้คอมพิวเตอร์กราฟิกสร้างภาพพญานาค ความนิยมในละครเรื่องนี้แพร่หลายผ่านสื่อสมัยใหม่อย่างโซเชียลเน็ตเวิร์ก และการบอกต่อกันของผู้ศรัทธาอย่างรวดเร็ว ปลุกกระแสการบวงสรวงพญานาคขึ้นในทุกจังหวัดริมแม่น้ำโขง ส่งผลถึงความนิยมและศรัทธาในการบูชาพญาศรีสุทโธนาคในตำนานของเกาะลอยคำชะโนด จังหวัดอุดรธานี และทำให้นางเอกละครอย่าง แต้ว-ณฐพร เตมีย์รักษ์ ได้รับความนิยมอย่างมาก

นาคียังฟีเวอร์ข้ามฝั่งโขงไปถึง สปป.ลาว ศิลปินพื้นบ้านและหมอลำนำเรื่องนาคีมาแสดงและดัดแปลงผ่านสื่อต่างๆ ความเชื่อศรัทธาในดินแดนคำชะโนดเป็นข่าวใหญ่ จนคำชะโนดกลายเป็นแหล่งแสวงบุญของผู้นับถือพญานาค มีการปรับพื้นที่จัดการและเดินรถประจำทางเป็นพิเศษโดยการควบคุมของหน่วยทหารในท้องที่

ขณะที่ภาพยนตร์เมดอินอีสาน 'ไทบ้าน เดอะซีรีส์ สิ่งที่น่าสนใจกว่าการกวาดรายได้กว่า 50 ล้าน จากต้นทุนการสร้างแค่ 2 ล้าน คือการนิยามอัตลักษณ์วัยรุ่นอีสานยุคใหม่โดยผู้กำกับและทีมงานคนรุ่นใหม่ที่เป็นลูกหลานอีสาน บ่งบอกความเป็นอีสานที่แท้จริงตามสมัย ผ่านภาพยนตร์และโซเชียลมีเดียซึ่งมียอดไลก์เป็นหลักล้าน ซึ่งแม้ตัวหนังจะใช้กลยุทธ์ป่าล้อมเมืองด้วยการเริ่มเข้าฉายเฉพาะภาคอีสานก่อน แต่เมื่อเข้าฉายในกรุงเทพมหานคร ก็สามารถยืนโรงอยู่ได้ 4 สัปดาห์ มียอดรายได้รวมในกรุงเทพมหานคร 7.27 ล้านบาท ทำให้ผู้กำกับตัดสินใจสร้างภาคต่อ 2.1 ภาค 2.2 รวมถึงภาค 3 ที่เรียงคิวเข้าโรงกวาดรายได้

งานทอล์กสร้างแรงบันดาลใจ TEDX KHONKAENก็เช่นกัน สะท้อนให้เห็นการสร้างนิยามอีสานใหม่โดยฝั่งกลุ่มคนรุ่นใหม่ลูกหลานอีสานที่มีทุน มีความรู้ และสามารถทุ่มเทแรงกายแรงใจที่จะสร้างสรรค์ความเป็นอีสานที่แยกเป็นเอกเทศจากกรุงเทพมหานคร และไม่เป็น ‘ลาว’ ได้

©bangkokbiznews.com
 

ศิลปินนักร้องอีสานเลือดใหม่ยังคงสร้างเพลงฮิตเช่นหลายสิบปีก่อน แต่ด้วยวิธีการที่ต่างไปจากเดิม ปรากฏการณ์ล้านวิวชั่วข้ามคืนในยูทูบของ ‘ก้อง ห้วยไร่’ ‘แซ็ค ชุมแพ’ ‘ลำไย ไหทองคำ’ คือโมเดลธุรกิจอีสานใหม่ในยูทูบ ขณะที่การเกิดขึ้นของเพลงอีสานอินเตอร์อย่าง ‘รัสมี อีสานโซล’ ศิลปินสาวชาวอุบลฯ ที่หยิบกลิ่นอายของแจ๊ส ร็อก โซล มาผสมผสานกับหมอลำได้อย่างน่าสนใจ และ ‘พาราไดซ์ บางกอก’ วงดนตรีหมอลำร่วมสมัยที่เกิดจากการรวมตัวของคนดนตรีหลากแนว ซึ่งโกอินเตอร์ด้วยการถูกเชิญไปเล่นที่เทศกาลดนตรีระดับโลก คือการรุกเข้าสู่ส่วนกลางและตลาดโลกของดนตรีอีสานที่น่าจับตามอง

ฝั่งนักออกแบบแฟชั่นก็สร้างงานสร้างสรรค์ใหม่ๆ บนฐานความนิยมอีสาน คอลเลกชั่น Sakol Project ที่ต่อยอดผ้าไทยย้อมครามให้ออกมามีสไตล์ร่วมสมัยของแบรนด์แฟชั่น ‘SSAP’ ก็ได้รับเสียงตอบรับอย่างดี ไม่นับความนิยมของเสื้อผ้าฝ้ายย้อมครามที่ฮิตไปทั่วจนเกิดแบรนด์เล็กใหญ่มากมาย

และถ้าขยับมามองใกล้ตัวขึ้นอีกนิด จะเห็นว่าความนิยมอีสานในแง่วัฒนธรรมการกินก็ยังพัฒนาต่อมาได้เรื่อยๆ อาหารอีสานที่นิยมวันนี้มาไกลกว่าแค่ส้มตำธรรมดา การเกิดเมนูอาหารอีสานประยุกต์ที่ฮิตไปทั่วบ้านทั่วเมืองอย่าง ‘ตำถาด’ เป็นการดัดแปลงส้มตำให้มีสีสันมากขึ้น โดยนำเอาของแกล้มและอาหารที่มักกินกับส้มตำ เช่น แหนม ไส้กรอก ผัดหมี่ หอยแครง ฯลฯ เข้ามาผสมกันแล้วจัดวางบนถาด เช่นเดียวกับการกินอาหารร่วมกันเป็นหมู่ของชาวบ้านอีสานดั้งเดิม แต่กลับตอบโจทย์คนเมืองและกลายเป็นเมนูยอดฮิตที่ร้านอาหารอีสานแนวใหม่ต้องมีไว้เรียกลูกค้า

 
©tcdcconnect.com
 
การเกิดขึ้นของ ‘เทพ บาร์’ บาร์เก๋ที่เสิร์ฟยาดองเคล้าดนตรีอีสานในบรรยากาศร่วมสมัย และ ‘Insects In The Backyard’ ร้านอาหารไฟน์ไดนิ่งที่เสิร์ฟแต่เมนูจากวัตถุดิบที่คนอีสานคุ้นเคยอย่างแมลง ก็กำลังบอกเราเช่นเดียวกันว่า ความนิยมอีสานวันนี้ไม่ใช่เรื่องของคนเฉพาะกลุ่มอีกต่อไปแล้ว แต่ได้กลายมาเป็นวัตถุดิบที่สร้างให้เกิดความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในวงการสร้างสรรค์สำหรับทั้งวันนี้และอีกมากมายในอนาคต CT
 
ที่มา: รายงานภูมิทัศน์ใหม่อีสาน สำหรับนิทรรศการ ‘Look Isan Now: ลูกอีสานวันนี้’ โดย ธีรภัทร เจริญสุข
 
เรื่อง : สลิลา มหันต์เชิดชูวงศ์