เมื่อย่างเข้าสู่ฤดูท่องเที่ยว หลายคนเตรียมตัวออกต่างจังหวัด มองไปทางไหนก็เห็นแต่รถเกลื่อนถนน คนล้นสถานที่ท่องเที่ยว ยิ่งตามเมืองยอดฮิตที่มักเป็นตัวเลือกแรก ๆ อย่างเชียงใหม่หรือภูเก็ต ปริมาณคนก็ยิ่งเพิ่มตามความนิยม จนอาจทำให้หมดสนุก วันหยุดที่สวยหรูกลายเป็นวันเครียด ๆ แสนเหน็ดเหนื่อย แทนที่จะได้พักผ่อนดั่งใจหวัง

จากสถิตินักท่องเที่ยวที่ล้นหลามตามหัวเมืองใหญ่ใน 3 จังหวัดท้อปทรีของไทยก็คือ ชลบุรี ภูเก็ต และเชียงใหม่ พบว่ามีจำนวนนักท่องเที่ยว  8.1 ล้านคน 7.6 ล้านคน และ 4.6 ล้านคน ตามลำดับ และนี่เป็นเพียงจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติเท่านั้น หากนับชาวไทยไปด้วย จำนวนจะยิ่งทวีคูณ

ทุกคนแย่งกันกิน แย่งกันเที่ยว อออยู่ตามสนามบิน กระจุกตัวตามเส้นทางไปยังสถานที่ยอดนิยม และยิ่งหนักขึ้นเมื่อเป็นช่วงหยุดยาวหลายวัน แล้วทำไมเรายังแห่กันไปเที่ยวที่เดียวกันอยู่อีก ทั้งที่ก็มีตัวเลือกมากมายกว่า 77 จังหวัด

การไปพักผ่อนนอกฤดูหรือในวันธรรมดาอาจเป็นตัวเลือกที่ดีอย่างหนึ่งสำหรับผู้ที่ต้องการจะหลีกหนีความวุ่นวาย และอีกวิธีที่น่าสนใจไม่แพ้กันก็คือ การไปเที่ยวเมืองเงียบ ๆ ที่ผู้คนยังไม่พลุกพล่าน พร้อมไปซึมซับบรรยากาศของชุมชน ที่น่าจะเป็นอีกคำตอบสำหรับการท่องเที่ยวที่ดีพอกัน

มาตอนนี้ยิ่งกระแส JOMO หรือ Joy of missing out กำลังทวีความแรง แถมมีท่าทีจะแซง FOMO หรือ Fear of missing out ที่กลัวพลาดไปเสียทุกอย่าง แต่การมีความสุขและยินดีกับการที่ไม่ต้องตามใคร ไม่เคยกลัวจะพลาดสิ่งไหน กลับเป็นสิ่งที่นักท่องเที่ยวในวันนี้ใช้ในการตัดสินใจปลีกตัวไปในที่แปลกใหม่และยอมที่จะตกเทรนด์ ซึ่งประจวบเหมาะกับบริบทของการท่องเที่ยว ‘เมืองรอง’ ที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยกำลังส่งเสริมอยู่พอดี

เมืองรองที่ว่ามีถึง 55 จังหวัด คิดเป็น 3 ใน 4 ของจำนวนจังหวัดทั้งหมดในประเทศไทย ตัดเมืองหลวงอย่าง กรุงเทพมหานครออก หัวเมืองใหญ่ตามแต่ละภาค เชียงใหม่ ภูเก็ต ขอนแก่น รวมทั้งนครราชสีมา ที่มีพื้นที่ใหญ่ที่สุดในสยามประเทศ ปริมณฑลทั้ง 5 (นครปฐม สมุทรสาคร สมุทรปราการ ปทุมธานี และนนทบุรี) และเมืองยอดนิยม ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ระยอง กาญจนบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ กระบี่ พังงา สงขลา สุราษฎร์ธานี อยุธยา สระบุรี นับรวมเมืองหลักทั้งหมดได้ 22 จังหวัด ก็จะเหลือเมืองรองให้ไปเที่ยวกันอีกล้นเหลือ

มาสำรวจกันว่าจังหวัดของคุณเป็น ‘เมืองรอง’ ด้วยหรือเปล่า
ภาคเหนือ กำแพงเพชร เชียงราย นครสวรรค์ น่าน พะเยา ตาก พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์ แพร่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง ลำพูน สุโขทัย อุตรดิตถ์ อุทัยธานี
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กาฬสินธุ์ ชัยภูมิ นครพนม บึงกาฬ บุรีรัมย์ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย 
ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์ หนองคาย หนองบัวลำภู อำนาจเจริญ อุดรธานี อุบลราชธานี
ภาคกลาง ชัยนาท ลพบุรี ราชบุรี สมุทรสงคราม สิงห์บุรี สุพรรณบุรี อ่างทอง
ภาคตะวันออก จันทบุรี ตราด นครนายก ปราจีนบุรี สระแก้ว
ภาคใต้  ชุมพร ตรัง นครศรีธรรมราช นราธิวาส ปัตตานี พัทลุง ยะลา ระนอง สตูล

หมายเหตุ : แบ่งภาคการท่องเที่ยวเมืองรองตามเกณฑ์การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

 

นครนายก – ปราจีนบุรี
ตัวอย่างเมืองรองใกล้กรุง ตั้งต้นที่เมืองหลวง

จากกรุงเทพฯ ไปยังนครนายกนั้นใกล้นิดเดียว ไม่กระทบวันหยุดสั้น ๆ สักวันหรือสองวัน ใช้เวลาเดินทางโดยรถส่วนตัวไม่ถึง 2 ชั่วโมงก็ถึงจุดหมาย พุ่งตรงมาที่ชุมชนบ้านบุ่งเข้  ที่ซ่อนตัวอยู่หลังเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติชื่อดังของบ้านเรา ชุมชนนี้เป็นย่านของคนไทพวน ที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานแถวนี้เป็นร้อยกว่าปีมาแล้ว 

ขนมคาบหมู ของดีชุมชนบ้านบุ่งเข้

การมาเที่ยวชุมชนนั้นดีหลายอย่าง นอกจากจะได้กินของอร่อยที่ชาวบ้านปรุงร้อน ๆ มาเสิร์ฟแล้ว ยังได้เห็นวิถีการใช้ชีวิตของคนพื้นที่นั้นอีกด้วย เมนูเด็ดของบ้านบุ่งเข้ เห็นจะเป็นขนมหวานที่มีส่วนผสมเหมือนของคาว ที่เรียกว่า ‘ขนมคาบหมู’ ซึ่งอร่อยจนน่าฉงน นอกนั้นยังมี ‘ซุปหมาน้อย’ ที่มีลักษณะเป็นวุ้นสีเขียว เพราะหมาน้อย คือพืชพื้นบ้านสีเขียวชนิดหนึ่งที่มีคุณสมบัติเดียวกับเจลาติน

ตกบ่ายเดินทางต่อไปยังจังหวัดที่มีพื้นที่ติดกันอย่างปราจีนบุรี ที่หมายน่าสนใจคือ ‘บ้านดงบัง’ ชุมชนไม้ล้อมขนาดใหญ่ ที่มีของดังคือบอนไซและการทำสวนจิ๋ว หรือที่เรียกว่าสวนมือถือ ให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือจัดพร้อมนำกลับบ้านไปคนละอัน เมืองปราจีนยังขึ้นชื่อเรื่องกุ้งแม่น้ำ และบางบ้านก็มีอาชีพตกกุ้งเป็นหลักด้วย

สมุนไพรไทยที่วางขายอยู่ในโรงพยาบาลอภัยภูเบศร

โรงพยาบาลอภัยภูเบศร ตำนานสมุนไพรไทยชื่อดังของประเทศก็ตั้งอยู่ที่นี่ ตึกเก่าสมัยรัชการที่ 5 สีเหลืองอร่ามโดดเด่นอยู่ท่ามกลางสวนดอกไม้หน้าตึก ก่อนไปเลือกชมผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรเดินชมความงามของอาคารพร้อมกับเรียนรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้านเรื่องสมุนไพรไทยไปกับประวัติศาสตร์อันน่าสนใจด้วย 

ไฮไลต์เด็ดของที่นี่ คือนวดแผนไทย ทั้งนวดตัว นวดน้ำมัน นวดหน้า และนวดเท้า เมื่อนวดครบ 1 ชั่วโมง ชาขิงผสมอัญชันอุ่น ๆ ก็พร้อมเสิร์ฟ นับเป็นการนวดที่คุ้มค่าและพลาดไม่ได้ ส่วนใครที่ชอบการล่องเรือชมแม่น้ำ ก็ไม่ควรพลาดการล่องเรือชมวิถีชีวิตชุมชน แวะสักการะวัดแก้วพิจิตร ที่พระยาอภัยภูเบศรเป็นผู้สร้างอุโบสถถวาย สองข้างทางของแม่น้ำปราจีนบุรี อันเป็นแม่น้ำสายเดียวกันกับแม่น้ำบางประกง ยังสามารถแวะชมสถานที่ของชุมชนได้หลากหลาย ทั้งศาลเจ้าแม่กวนอิม วัดบางคาง และวัดโบสถ์ วัดกลางน้ำ ระหว่างล่องเรือก็ได้ดูวิถีชีวิตชาวบ้านริมน้ำ สำรวจคนตกกุ้ง และส่องฝูงค้างคาวแม่ไก่ที่นอนห้อยหัวอยู่บนต้นไม้ใหญ่ริมน้ำรอออกหากินในยามค่ำคืน

นี่เป็นเพียงตัวอย่างสำหรับการท่องเที่ยว ‘เมืองรอง’ ที่พาเราไปเปิดประสบการณ์ใหม่ ๆ และไปหาความสงบในการพักผ่อน ซึ่งอาจหาไม่ได้จากเมืองท่องเที่ยวหลัก แม้จะเป็นพื้นที่เล็ก ๆ แต่ก็ทำให้หัวใจพองโต การได้พูดคุยและฟังเรื่องราวจากชาวบ้านผู้เป็นเจ้าของเรื่อง ยิ่งทำให้การไปเที่ยวมีความหมาย การได้ค้นพบหลากหลายมุมมองของไทย ผืนดินแม่ที่อุดมไปด้วยเรื่องราวน่ารัก ๆ ที่พร้อมจะมาเล่าสู่กันฟังได้อีกมากมาย และเติมเต็มวันหยุดเพียงช่วงสั้น ๆ ได้อย่างลึกซึ้งถึงอารมณ์

ลองมาดูกันว่าแต่ละภาคมี ‘ไม้เด็ด’ อะไรที่น่าสนใจกว่าเมืองท่องเที่ยวหลักที่เรามักไปกันอยู่เป็นประจำอีกบ้าง

แม่นํ้าปาย
©wikipedia.org

แอ่วเหนือ 
บนสุดของประเทศ ดินแดนแห่งภูเขาน้อยใหญ่สลับซับซ้อน อุดมไปด้วยต้นไม้ใบหญ้าและยอดดอย ผู้คนใช้ชีวิตเนิบช้าช่วงปลายปีจนถึงต้นปีจะคลาคล่ำไปด้วยนักท่องเที่ยวที่พร้อมใจกันมาสัมผัสอากาศหนาวเย็นที่อาจหาไม่ได้จากภาคอื่น
ก่อนหน้านี้ก็มีการกระตุ้น และกระจายนักท่องเที่ยวด้วยการชวนให้มาเที่ยวเหนือยามหน้าร้อน ตามแบบฉบับ
ของการเที่ยวนอกฤดู ซึ่งก็ประสบผลสำเร็จดี แต่ไปเหนือทั้งทีเป็นใครก็อยากได้สัมผัสอากาศหนาวเย็นยามเหมันต์พัดผ่าน พร้อมใส่เสื้อผ้าหนา ๆ ที่ทั้งปีไม่เคยได้มีโอกาสเอาออกมาใส่ นอกจากเชียงใหม่แล้ว ยังมีชุมชนที่น่าค้นหาอีกมากมาย รอให้เราได้ไปสำรวจและพักผ่อน
 

  • แม่ฮ่องสอน เส้นทางชาวดอย สัมผัสชีวิตชาวไทใหญ่ที่ยังคุกรุ่นไปด้วยเอกลักษณ์จากความเป็นอยู่และการแต่งกาย กินอาหารถิ่น ดูทุ่งนาเขียวขจี และเรียนรู้ภูมิปัญญาการเคี่ยวน้ำอ้อย เพื่อพกไปกินยามต้องไปทำไร่ทำนา 
     
  • ลำปาง ชมไร่ชา ซึมซับกลิ่นใบไม้ใบหญ้า เปิดประสบการณ์เซรามิก ‘ชามตราไก่’ เอกลักษณ์คู่คนไทยมาช้านาน เรียนรู้วัฒนธรรมชาวเหนือผ่านการทำตุงไส้หมู 
 

ส่องอีสาน 
ถิ่นที่เต็มไปด้วยอาหารหลากหลาย ทั้งข้าวเหนียว ส้มตำ ปลาร้า แหล่งรวมของอร่อยเด็ด ๆ แซ่บ ๆ อีสานเป็นดินแดนที่มีพื้นที่มากที่สุดของประเทศไทย มีขอนแก่นเป็นเมืองหลวงของภาค แถมยังเป็นเลิศด้านระบบการขนส่งสาธารณะ นอกจากขอนแก่นแล้ว ยังมีเมืองรองเมืองไหนที่น่าไปชมอีก 
 

  • อุดรธานี โด่งดังจากชุมชน ‘บ้านเชียง’ เมืองประวัติศาสตร์มรดกโลก แหล่งโบราณสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งของไทย มี ‘ข้าวผัดข่าแจ่ว’ ที่หากินที่ไหนไม่ได้นอกจากที่นี่ สำรวจธรรมชาติ ‘สะพานหิน’ ที่เคยเป็นพื้นที่ทะเลมาก่อน
     
  • สกลนคร เมืองสีฟ้าครามที่ผลิตครามคุณภาพที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งของไทย สนุกกับกิจกรรมย้อมครามและสีจากธรรมชาติอย่าง ‘ขี้ควาย’ ดื่มด่ำบรรยากาศทุ่งนาและชีวิตชาวนา ชมชุมชนคาทอลิกที่ใหญ่ที่สุดในประเทศที่อพยพมาจากเวียดนาม และยังคงประกอบเทศกาลประจำศาสนาคริสต์แห่งเดียวของไทย 
 

เที่ยวกลาง

รุ่มรวยไปด้วยวัดวาอาราม สถาปัตยกรรม โบราณสถานต่าง ๆ นานา มีเมืองหลวงเป็นตัวชูโรง เที่ยวกลางในที่นี้จะรวมถึงทั้งภาคตะวันตกและตะวันออกไปด้วยกัน เป็นที่ตั้งของเมืองหลวงเก่าอย่างอยุธยา และกรุงเทพฯในปัจจุบัน ส่วนทางตะวันออกเลียบชายฝั่งอ่าวไทยคือเป็น ‘ทะเลใกล้กรุง’ ที่ใครก็อยากไปเยือน 

  • สุพรรณบุรี สัมผัสประสบการณ์สิ่งลี้ลับ เรื่อง ‘ผีเจ้านาย’ ซึ่งกลายเป็นความน่ารักที่อบอุ่นของชุมชนชาวลาวครั่งและไทพวน ดูชีวิตเกษตรอินทรีย์ที่เดินตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง
     
  • สมุทรสงคราม เมืองประมงอันดับต้น ๆ ของไทย ห้อมล้อมไปด้วยของทะเลและป่าชายเลน สนุกกับกิจกรรมทางน้ำที่หลากหลายทั้ง สกีบก สกีน้ำ จากภูมิปัญญาชาวบ้าน ล่องเรือชมวิถีชาวประมง งมหอยแครง พร้อม ๆ กับการอนุรักษ์ป่าชายเลน และไม่ทิ้งกลิ่นอายของสมัยก่อนด้วยการถีบ ‘สามล้อ’
     
  • จันทบุรี ไม่ได้มีดีแค่ผลไม้ ลิ้มลองขนมแปลกที่ไม่อาจหากินได้ที่ไหน เช่น ‘ตังก๊วย’ คล้ายกับถั่วตัด ความอร่อยโด่งดังและกลายเป็นขนมอันดับ 1 ในดวงใจของนักท่องเที่ยว หรือจะเป็น ‘ควยลิง’ ขนมที่ทำจากแป้งข้าวเหนียวชนิดหนึ่งคลุกกับน้ำตาลและมะพร้าว อร่อยเกินห้ามใจ
 
ล่องใต้
ขนาบไปด้วยทะเลสองฝั่ง ทั้งอ่าวไทยและอันดามัน แหล่งหาดทรายขาว ทะเลสวย น้ำใส อาหารรสชาติจัดจ้านสไตล์ปักษ์ใต้ และ ‘ทะเล’ สถานที่คลายร้อนยอดฮิต เพื่อรับแสงแดดอุ่น ๆ และสายลมอ่อน ๆ หากเบื่อการไปทะเลแล้ว การไปเที่ยวชุมชนชาวใต้ ก็จะพบว่ายังมีอะไรให้น่าค้นหาอีกเพียบ
  • ระนอง จังหวัดที่มีจำนวนประชากรน้อยที่สุดในประเทศ ร่วมเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ‘การร่อนแร่’ ที่หาดส้มแป้นแหล่งแร่สำคัญเมืองระนอง ชิม ‘แกงส้มทุเรียน’ อาหารจานเด็ดประจำชุมชน ลองมังคุดคุณภาพดี ใช้ชีวิตร่วมกับชาวเล ลองกิน ‘ขนมจาก’ ที่พาชาวบ้านให้ใกล้ชิดกันมากขึ้น จนมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า ‘ขนมใกล้ชิด’
  • นครศรีธรรมราช พอกหน้าพอกตัว ทำสปาโคลนวิถีชาวบ้าน ทะเลที่บ้านแหลมไม่มีทรายเหมือนที่อื่น ที่นี่มีแต่โคลน กัดขนม ‘ปะดา’ ขนมพื้นบ้านโบราณของมุสลิมปักษ์ใต้ หรือจะกิน ‘ใบโกงกางทอด’ จากป่าชายเลนก็เป็นอีกตัวเลือกใหม่ที่น่าลอง
 
  • ก่อนที่จะมาเป็น ‘55 เมืองรอง ต้องลอง’ เคยมีโครงการ ’12 เมืองรองต้องห้าม...พลาด’ และ ’12 เมืองรองต้องห้าม...พลาด Plus’ จนที่สุดก็พบว่าทุกเมืองรองต่างมีของดีให้ไปเที่ยวชม ที่ททท. เริ่มโปรโมตโครงการนี้มาตั้งแต่ปลายปีที่ผ่านมา
     
  • นอกจากโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวที่ว่าแล้ว รัฐบาลยังส่งเสริมให้คนออกไปเที่ยว ด้วยการลดหย่อนภาษีการท่องเที่ยวเมืองรองทั้ง 55 จังหวัด สูงสุดถึง 15,000 บาท เป็นเหมือนของขวัญต้อนรับปีใหม่ให้กับประชาชน
     
  • การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยจับมือกับสายการบินราคาประหยัด จัดโปรโมชันผลักดันเมืองรองสุดสาย เชื่อมทุกการท่องเที่ยวแบบไม่มีสะดุด โดยปัจจุบันมี 22 เมืองรองที่มีสนามบิน และอีก 10 จังหวัดที่เป็นจุดเชื่อมกับด่านตรวจคนเข้าเมือง ให้เราได้ออกไปยังประเทศเพื่อนบ้านได้ง่าย ๆ 
 

‘เมืองรอง’ ที่ไม่มีใครสนใจ ถูกเมินจากนักท่องเที่ยว กำลังกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเพชรเม็ดงามที่รอให้เราออกไปค้นหา การได้ออกไปดื่มด่ำกับบรรยากาศ และได้ใช้ชีวิตกับผู้คนในท้องถิ่น เป็นสิ่งที่คนยุคนี้กำลังโหยหา ไปเที่ยวเมืองรองไม่ได้หมายความว่าจะสนุกเป็นรองการไปเมืองใหญ่ เพราะนั่นอาจให้การพักผ่อนที่แท้จริง ได้หลบหนีจากความวุ่นวายของสถานที่ท่องเที่ยวอันโด่งดัง มาหย่อนใจ เอนกายในที่ที่เราสบายใจ ผ่อนคลายความเครียดจากงานที่รุมเร้ามาเนิ่นนาน

เมืองรองที่เป็นอยู่อาจไม่ยินดีที่จะเป็นรอง แต่เพราะจำนวนนักท่องเที่ยวที่น้อยเกิน บวกกับรายได้ที่ไม่สูงเท่ากับเมืองยอดนิยม รัฐบาลจึงยื่นมือเข้าช่วยด้วยการออกนโยบาย ‘เที่ยวเมืองรอง’ เพื่อมาเกื้อหนุนและกระตุ้นเศรษฐกิจ กระจายรายได้ไปสู่เมืองอื่น ๆ และเลี่ยงการกระจุกตัวของเม็ดเงินให้ไหลเข้าสู่ท้องถิ่นมากขึ้น แม้ว่าอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวจะสร้างรายได้มหาศาลให้กับประเทศ แต่คำถามที่ลึกลงไปกว่านั้นคือ จะทำอย่างไรให้เงินไหลได้ทั่วทั้งประเทศ นี่อาจเป็นสิ่งที่ชุมชนและพวกเราเป็นคนกำหนด เพื่อทำให้เมืองรองกลายเป็น ‘เมืองที่น่าจดจำ’ ในมุมมองที่ต่างไปจากเดิม

  • จากปี 2560 เปลี่ยนเข้าสู่ปี 2561 พบว่ารายได้จากการท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นถึง 13% จาก 2.15 ล้านบานเป็น 2.47 ล้านบาท
     
  • 7 จังหวัดที่รายได้จากการท่องเที่ยวสูงที่สุด คือ กรุงเทพมหานคร ภูเก็ต ชลบุรี กระบี่ เชียงใหม่ สุราษฎร์ธานี และสงขลา คิดเป็น 79% ของรายได้จากการท่องเที่ยวทั้งประเทศ
     
  • เมืองรองดาวรุ่ง โดยคิดจากจังหวัดที่มีอัตราการเจริญเติบโตสูงสุด ได้แก่ บุรีรัมย์ +8.4% พัทลุง +7.6% แม่ฮ่องสอน +7.3% ปัตตานี +7.3% และราชบุรี +7.2%
 

ที่มาภาพเปิด: commons.wikimedia.org

ที่มา
golocal.tourismthailand.org
mots.go.th
intelligencecenter.tat.or.th
บทความ “JOMO is the new FOMO – and it’s perfect for preventing burnout” (กรกฎาคม 2561) จาก theladders.com
บทความ “ ‘เมืองรอง...ต้องไป’ นพดล ภาคพรต รองผู้ว่าการด้านตลาดในประเทศ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย” (พฤศจิกายน 2561) จากrabbittoday.com
หนังสือ “Once as a Tourist” จัดพิมพ์โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

เรื่อง : วนบุษป์ ยุพเกษตร