แม้จะเป็นเพียงเมืองเล็กๆ ทางตอนเหนือของประเทศฝรั่งเศส แต่ลิลล์ (Lille Metropole) ก็ได้รับเลือกจาก World Design Organization ให้เป็น “เมืองหลวงแห่งการออกแบบโลกประจำปี 2020” จากการเสนอชื่อเข้าชิงภายใต้หัวข้อ “Eldorado: the greatest design experiment” (เอลโดราโด้: การทดลองด้านการออกแบบที่ยิ่งใหญ่ที่สุด) ที่มุ่งเน้นให้การออกแบบเป็นหัวใจของการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของเมือง

เมืองหลวงแห่งการออกแบบโลก หรือ World Design Capital เป็นโครงการที่จัดขึ้นโดยองค์กรการออกแบบโลก (WDO: World Design Organization) หรือที่ก่อนหน้านี้รู้จักกันในชื่อ สมาคมออกแบบอุตสาหกรรมนานาชาติ (ICSID: International Council of Societies of Industrial Design) เพื่อส่งเสริมให้เมืองต่างๆ ทั่วโลกตระหนักถึงความสำคัญของการออกแบบในฐานะเครื่องมือที่ช่วยสร้างความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม โดยจัดขึ้นต่อเนื่องทุกๆ สองปีตั้งแต่ปี 2008 เมืองหลวงแห่งการออกแบบโลกที่ผ่านมา ได้แก่ ตูริน (2008) โซล (2010) เฮลซิงกิ (2012) เคปทาวน์ (2014) ไทเป (2016) เม็กซิโกซิตี้ (2018)

สำหรับเกณฑ์ในการคัดเลือก คณะกรรมการจะมองหาเมืองที่ประสบความสำเร็จในการนำการออกแบบเข้ามาใช้ในการแก้ปัญหาและพัฒนาเมืองในบริบทต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นคุณภาพชีวิตของพลเมือง การปรับปรุงสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมวัฒนธรรม ไปจนถึงเสริมสร้างความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจ เมืองที่ได้รับยกย่องเป็นเมืองหลวงแห่งการออกแบบโลกแต่ละครั้ง จะจัดกิจกรรมเพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนานโยบายและนวัตกรรมต่างๆ ของเมืองตลอดปี เพื่อสะท้อนให้เห็นการนำวิธีคิดเชิงออกแบบเข้ามาใช้ในการจัดการกับความท้าทายที่เกิดขึ้น ซึ่งนอกจากจะเป็นการสร้างภาพลักษณ์ใหม่ให้เป็นที่รู้จักในระดับสากลในฐานะเมืองศูนย์กลางแห่งความสร้างสรรค์และงานออกแบบแล้ว โครงการนี้ยังเป็นการเสริมสร้างการพัฒนาเศรษฐกิจฐานความรู้ (knowledge-based economy) ดึงดูดการลงทุนและบุคลากรสร้างสรรค์ (creative people) เข้ามาในประเทศอีกด้วย

©redbull-com
 

หลังจากการตกต่ำของอุตสาหกรรมอย่างถ่านหินและสิ่งทอในช่วงปลายทศวรรษที่ 1970 นั้น เมืองลิลล์ได้ปรับทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยมุ่งเน้นไปที่ภาคบริการเป็นหลักและกลายเป็นจุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งในยุโรป จนได้รับการขนานนามว่า “เมืองแห่งศิลปะและประวัติศาสตร์ (City of Art and History)” และต่อมาในปี 2014 สหภาพยุโรปยังได้ยกย่องให้ลิลล์เป็น “เมืองหลวงทางวัฒนธรรมของยุโรป (European Capital of Culture)” คู่กับเมืองเจนัว (Genua) ของอิตาลีอีกด้วย

แม้ว่าจะมีประชากรแค่ราวๆ 2.1 ล้านคน แต่ลิลล์ก็มีประชากรคนหนุ่มสาวที่อายุน้อยกว่า 25 ปี สูงถึง 36 เปอร์เซ็นต์ ทำให้เมืองมีชีวิตชีวาและไม่หยุดนิ่ง ประกอบกับเป็นเมืองวัฒนธรรมเก่าแก่ และมีนักออกแบบมากกว่า 1,600 คน ส่งผลให้เมืองมีความพร้อมที่จะพัฒนาโครงการที่ขับเคลื่อนด้วยการออกแบบ (Design-driven projects) และสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในเมือง

©ieseg-fr
 

ในช่วงเวลาที่ดำรงตำแหน่งเมืองหลวงแห่งการออกแบบนี้ ลิลล์วางแผนที่จะจัดกิจกรรมทั้งหมด 4 ครั้ง บนแนวคิดจากการตั้งคำถามว่า ‘การออกแบบคืออะไร?’  ‘การออกแบบได้เปลี่ยนสังคมและแคว้นของเราอย่างไรบ้าง?’  ‘และเราจะนำผลตอบรับจากโครงการพัฒนาต่างๆ ทั่วโลกมาช่วยพัฒนาเมืองของเราให้เป็นเมืองดีที่สุดเท่าที่จะเป็นได้อย่างไรบ้าง?’ นอกจากนี้ ยังได้มีการจัดตั้งกลุ่มที่เรียกว่า “Republic of Design” ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มนักมานุษยวิทยา นักสังคมวิทยา ประชาชน นักวางแผนเมือง (urban planners) ผู้นำชุมชน และอื่นๆ เพื่อประสานความร่วมมือจากทุกภาคส่วน และดึงทักษะที่หลากหลายของแต่ละฝ่ายให้มาร่วมกันระดมความคิดเพื่อสร้างเป็นโครงการต้นแบบที่เกิดขึ้นได้จริงต่อไป 

การนำเสนอโครงการด้วยแผนงานที่สร้างสรรค์และหวังผลลัพธ์ในระยะยาวของลิลล์ในครั้งนี้ ทำให้เอาชนะเมืองใหญ่อย่างซิดนีย์ เมืองหลวงของรัฐนิวเซาท์เวลส์ ประเทศออสเตรเลีย ซึ่งนำเสนอชื่อภายใต้หัวข้อ “Inclusive. Resilient.” (การมีส่วนร่วม และความยืดหยุ่น) ไปได้ โดยตัวแทนคณะกรรมการซึ่งเดินทางไปสำรวจเมืองผู้เข้าชิงในสนามจริงกล่าวว่า ซิดนีย์นั้นได้รับแรงผลักดันอย่างแข็งขันจากภาคเอกชนในหลายระดับ แต่ก็ยังขาดการสนับสนุนอย่างจริงจังจากภาครัฐ ซึ่งนับว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่จะรับรองความสำเร็จในการดำเนินโครงการ

ติดตามความเคลื่อนไหวได้ที่ wdo.org และ Facebook: World Design Organization

ที่มา :
บทความ “Lille Metropole named World Design Capital 2020” จาก wdo.org
บทความ “The History of Lille” จาก en.lilletourism.com
บทความ “Lille Metropole Named World Design Capital 2020” (15 ตุลาคม 2017) จาก dexigner.com
wdo.org
บทความ “Sydney loses bid for 2020 World Design Capital” (20 ตุลาคม 2017) โดย Kirsty Sier จาก architectureanddesign.com.au
บทความ “Lille named World Design Capital 2020” (27 ตุลาคม 2017) จาก nordfranceinvest.com

เรื่อง : พัณณิตา มิตรภักดี และ ณัฏฐนิช ตัณมานะศิริ