เจน จาคอบส์ (Jane Jacobs) นักเขียนผู้ทรงอิทธิพลเรื่องการพัฒนาเมืองเคยกล่าวไว้ว่า “การออกแบบเมืองในฝันนั้นง่าย แต่การสร้างเมืองน่าอยู่ขึ้นใหม่ต้องอาศัยจินตนาการ”1  หากเราพิจารณาถึงต้นทุนทางวัฒนธรรมมากมายในภาคอีสานของไทย ซึ่งมีทั้งความหลากหลายของชาติพันธุ์ วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น ที่เมื่อผสมผสานกับจินตนาการที่เต็มไปด้วยความเป็นไปได้ของคนอีสาน ก็เป็นเสมือนปัจจัยที่ทำให้ภูมิภาคนี้พร้อมก้าวสู่การเป็น “เมืองสร้างสรรค์” นิเวศที่มีความสัมพันธ์ระหว่างคน สถานที่ และอัตลักษณ์ของเมือง ซึ่งพร้อมเป็นส่วนสำคัญในการผลักดันการเติบโตของเศรษฐกิจและความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างไม่ต้องสงสัย 

และนี่คือบรรดา “ค่ากลาง” ของการสร้างอีสานให้มีแต่ความสร้างสรรค์ ที่จะเป็นต้นทุนในการสร้างเมืองสู่ความเติบโตในด้านอื่น ๆ ต่อไป

1.ความหลากหลายของเชื้อชาติ และการเติบโตของเมืองในอีสาน
ประชากรที่มีถึง 22 ล้านคน ทำให้เมืองเติบโตขยายไปสู่ชานเมือง เกิดการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐาน และการลงทุนที่เติบโต ทั้งห้างสรรพสินค้า สำนักงาน และที่พักอาศัย อีกทั้งระบบคมนาคมที่เชื่อมโยงไปยังประเทศเพื่อนบ้านและทั่วโลก เมื่อผสมกับความหลากหลายของประชากรและการย้ายถิ่นมาอยู่อีสานมากขึ้นของคนนอกถิ่นจนเกิดเป็น “ชนชั้นใหม่” ของชาวอีสาน ล้วนกระตุ้นให้เกิดความต้องการใหม่ ๆ ที่ไม่จำกัด เช่น โรงเรียนนานาชาติเพื่อรองรับลูกครึ่งอีสานที่มีความหลายหลากทางเชื้อชาติ หรือโรงเรียนทางเลือกและโรงเรียนสอนวิชาชีพที่รองรับธุรกิจที่กำลังเติบโต

2.อีสานยุคใหม่ ความได้เปรียบด้านพื้นที่ และเมืองอัจฉริยะ
การเป็นภูมิภาคที่มีพื้นที่มาก เป็นข้อได้เปรียบของการเป็น “ศูนย์โลจิสติก” ที่มีการกระจายตัวสูง โดยปัจจุบันมีศูนย์กลางอยู่ 3 แห่ง คือ หนองคาย มุกดาหาร และ นครพนม ที่ทำหน้าที่เป็นประตูรับสินค้าจากประเทศเพื่อนบ้าน อีกทั้งยังมีกลุ่มยุทธศาสตร์สำคัญของอีสานตอนบนที่ประกอบด้วยอุดรธานี เลย หนองคาย และบึงกาฬ ซึ่งมีศักยภาพสูงในการพัฒนาเชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้าน

เมื่อบวกเข้ากับแนวคิดเรื่องเมืองอัจฉริยะ กลุ่มขอนแก่นพัฒนาเมือง จำกัด (KKTT) ทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีโครงการเริ่มต้นอย่าง “ขอนแก่นซิตี้บัส” ระบบขนส่งมวลชนที่มีระบบติดตามจีพีเอส ระบบวัดสถิติผู้ใช้งานในแต่ละวัน และยังเชื่อมต่อเมืองขอนแก่นเข้ากับสถานีขนส่งหลักของเมือง ซึ่งในอนาคตจะกลายเป็นจุดเชื่อมต่อของรถไฟฟ้ารางเบาและการขนส่งที่มาจากกรุงเทพฯ

3.อัตลักษณ์ของอีสานกับสายตาของคนรุ่นใหม่ 
ศิลปินอีสานทั้งกระแสหลักและอิสระต่างปรับเข้าสู่แพลตฟอร์มออนไลน์ที่กำลังเบ่งบาน เกิดเป็นปรากฏการณ์ 100 ล้านวิวบนยูทูบจำนวนมาก โดยไม่ต้องพึ่งการโปรโมตของค่ายใหญ่อีกต่อไป นอกจากจะส่งเสริมการเติบโตของธุรกิจแล้ว ยังเป็นการส่งต่ออัตลักษณ์ของชาวอีสานให้ชาวโลกได้รู้จักผ่านรูปแบบของธุรกิจบันเทิง ทั้งดนตรีและภาพยนตร์ โดย “ต้นทุน” ในด้านต่าง ๆ เหล่านี้มีศักยภาพที่คนรุ่นหลังสามารถนำไปต่อยอดและพัฒนาได้อย่างรอบด้านและยั่งยืน พร้อมเปลี่ยนภาพอีสานที่แห้งแล้ง ให้กลายเป็นภูมิภาคที่มีข้อได้เปรียบมากมายในอนาคต

สมการที่ผ่านการผสมผสานองค์ประกอบอันหลากหลายเหล่านี้ ยังสามารถใช้เป็นต้นทางในการมองหา “ค่ากลาง” ของพื้นที่อื่น ๆ ทั่วประเทศ ที่รอการค้นพบและต่อยอดสู่การสร้างศักยภาพของเมืองสร้างสรรค์ลำดับต่อ ๆ ไปได้อย่างไม่รู้จบ

1จากหนังสือ “Cities ความเมืองเรื่องบ้าน” โดย Little Thoughts (กุมภาพันธ์ 2561) 

เรื่อง : นพกร คนไว