“อาหารอนาคต คือ อาหารที่เราบริโภคและอยู่กับมันได้อย่างยั่งยืน เปรียบเทียบกับไก่ แต่ก่อนเราเลี้ยงตามธรรมชาติ แต่ปัจจุบันเราเลี้ยงให้ได้ผลผลิตเร็วขึ้น เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภค อาหารอนาคตก็เช่นกัน ต้องตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคได้เร็วขึ้นแต่ยั่งยืน แล้วก็ส่งผลกระทบต่อโลกน้อยด้วย” คิม - ลัลน์ลลิต สุคนธรัตนสุข ผู้ประกอบการรุ่นใหม่เจ้าของแบรนด์ ProteGo ผงโปรตีนจากจิ้งหรีด (Cricket Powder) มาตรฐานส่งออกกล่าว

คิมเดินทางมาไกลจากขอนแก่นและมีโอกาสแบ่งเวลามานั่งพูดคุยกับเรา เธอจะมาเล่าวงจรชีวิตจิ้งหรีดตั้งแต่ต้นฟาร์ม พร้อมทั้งกระบวนการก่อนจะถูกแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ให้เราเข้าใจเรื่อง “แมลง” และประโยชน์ของมันให้มากกว่าเดิม

Protein on the Go = ProteGo
“ชื่อแบรนด์มาจากคำว่า Protein on the go หมายถึง โปรตีนที่สามารถพกไปไหนมาไหนด้วยได้ทุกที่และเข้าไปอยู่ในชีวิตประจำวันของเราทุกคน” ผู้ประกอบการสาวดีกรีสัตวแพทย์หญิงแนะนำชื่อแบรนด์ผงโปรตีนจิ้งหรีดของตัวเอง เธอเล่าเท้าความตั้งแต่เกิดไอเดียตอนเรียนอยู่ในระดับมหาวิทยาลัย “ช่วงปีสี่ได้รับแรงบันดาลใจจาก ศ.ดร.ยุพา หาญบุญทรง อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยขอนแก่น ผู้ริเริ่มด้านแมลงที่นำเสนอโปรตีนทางเลือกใหม่จากแมลงบนเวทีองค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO แมลงจึงเป็นที่รู้จักว่าเป็นแหล่งโปรตีนใหม่แห่งอนาคต จนเกิดกระแสที่ต่างประเทศขึ้นก่อน ทุกคนก็หันมาทำวิจัยด้านแมลงและพบว่ามีโปรตีนหรือกรดอะมิโนสูงกว่าเนื้อสัตว์ประเภทอื่น  สำหรับการบริโภคแมลงในประเทศไทยไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ไม่มีคนสนใจนำมาจัดระเบียบการเลี้ยงให้ได้มาตรฐาน หากเพาะเลี้ยงจิ้งหรีดให้เป็นระบบดี ๆ ก็สามารถขายได้อย่างสัตว์เศรษฐกิจอื่น ๆ ได้ ” 

เกษตรกรแต่ละหลังคาเรือนเลี้ยงจิ้งหรีดเป็นตัน แล้วไปขายที่ไหน นี่เป็นคำถามที่คิมตั้งขึ้นกับตัวเองตอนที่ได้ไปลงพื้นที่ดูฟาร์มจิ้งหรีดกับอาจารย์ที่มหาวิทยาลัย และเห็นโอกาสจากแหล่งวัตถุดิบอย่างมหาศาลในบริเวณพื้นที่บ้านเกิดที่จังหวัดขอนแก่นของเธอ “ตอนงานวิจัยเรื่องจิ้งหรีดตีพิมพ์ เราเห็นว่ามีต่างชาติให้ความสนใจ แต่จะทำยังไงให้ซัพพลายในบ้านเราไปถึงดีมานด์ในต่างประเทศได้” คิมเริ่มค้นคว้าและเก็บข้อมูลไปเรื่อย ๆ จนเรียนจบ สุดท้ายเธอก็ได้นำไอเดียนี้ออกมาทำให้เป็นจริงระหว่างรอไปเรียนต่อระดับปริญญาเอกในต่างประเทศ ด้วยความรู้ที่สั่งสมมาและความฝันที่อยากมีธุรกิจส่วนตัว ทำให้เธอคลอดสินค้าจากจิ้งหรีดออกมาในชื่อ ProteGo แบรนด์ภายใต้บริษัทของเธอเอง ลัลน์ลลิต อะกริ ฟู๊ดส์ จำกัด

หนุนฟาร์มเกษตรกร
“แรกเริ่มเราทำฟาร์มทดลองขนาดเล็กของตัวเองไว้สำหรับการวิจัยและพัฒนาเพื่อนำร่องมาตรฐานกฎ GAP1 แต่ไม่ได้ตั้งความหวังการผลิตไว้ที่ฟาร์มเรา แต่เลือกไปส่งเสริมเกษตรกรให้เลี้ยงอย่างเป็นระบบมากขึ้น แล้วก็ทำข้อตกลงกันระหว่างฟาร์มและโรงงาน (Contract Farm) คิมก็จะเข้าไปช่วยควบคุมดูแลมาตรฐานให้ เช่น อาหารที่ใช้เลี้ยงต้องเหมือน ๆ กัน น้ำก็ต้องไม่มีสารตกค้าง ไม่มีการปนเปื้อน มีการสุ่มตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อให้สเป็กสินค้าออกมาเหมือนกัน” คิมอธิบายการทำงานร่วมกับเกษตรกรให้ฟัง และบอกเหตุผลที่ต้องเริ่มจากมีฟาร์มเป็นของตัวเองเพื่อให้ได้รับมาตรฐานที่น่าเชื่อถือ โดยได้ทุนสนับสนุนจากภาครัฐ อุทยานวิทยาศาสตร์ และมีมหาวิทยาลัยขอนแก่นคอยช่วยเหลือด้วย 

“จากฟาร์มเล็ก ๆ มันก็บังคับให้เราต้องโตขึ้น บวกกับความไม่เข้าใจเรื่องการตีราคาสินค้าของพ่อค้าคนกลาง ทำให้เราขยับจากที่ตั้งใจจะส่งขายเป็นจิ้งหรีดเป็นตัว ก็เริ่มนำมาแปรรูปเป็นผงและต่อยอดเป็นสินค้าอื่น ๆ อีก” คิมพูดต่อว่า “จากประสบการณ์ เราเห็นว่าแต่ละประเทศต้องการสเป็กของสินค้าที่แตกต่างกัน  จึงทำตัวเลือกให้ลูกค้า โดยพยายามพัฒนากระบวนการผลิต เพื่อให้ได้ สี กลิ่น และคุณค่าทางโภชนาการด้านโปรตีน ตามที่ลูกค้าต้องการ ซึ่งโรงงานจะผลิตเป็น 2 เกรด คือ โปรตีนปกติ 65% และ โปรตีนพิเศษ 79.5% ให้สอดคล้องกับความต้องการและคำติชมของลูกค้า” นี่คือความใส่ใจของเธอที่อยากให้ลูกค้าได้รับสินค้าที่ตรงใจ

ผู้ประกอบการสาวเล่าถึงวงจรชีวิตของจิ้งหรีดและการทำฟาร์มคร่าว ๆ ว่า “เมื่อเราได้จิ้งหรีดจากฟาร์มเกษตรกรมาแล้ว ก่อนที่จะแปรรูปต้องผ่านกระบวนการ คือ ลงพื้นที่ตรวจฟาร์ม สุ่มตรวจสารตกค้างและสารปนเปื้อน คัดวัตถุดิบ แล้วจึงนำเข้ากระบวนการแปรรูป สมมติว่าเจอสิ่งปนเปื้อนหรือรอยโรค ต้องตีกลับไปหาต้นฟาร์มเพื่อตักเตือนให้เขารู้ว่าอาจเกิดการแพร่ระบาดของโรค เพราะเรามีระบบติดตามกลับว่าจิ้งหรีดล็อตนี้มาจากฟาร์มไหนบ้าง” มาตรฐานโรงงานของคิมเข้มข้นทุกขั้นตอน ฉะนั้นผู้บริโภคจึงมั่นใจได้ว่าสินค้าของ ProteGo สะอาดและปลอดภัยแน่นอน “เรามีฟาร์มเป็นของตัวเอง ดูแลตั้งแต่หน้าฟาร์ม มีการวิจัยและพัฒนาวัตถุดิบให้มีคุณภาพมากขึ้น และการที่เราส่งออกบ่อย ๆ ก็ทำให้เราได้เก็บข้อมูลลูกค้าเพื่อปรับปรุงสินค้าให้ดียิ่งขึ้นอย่างต่อเนื่อง” สิ่งเหล่านี้เองที่ทำให้ ProteGo แตกต่างจากผงจิ้งหรีดแบรนด์อื่น 

เกรดส่งออก มาตรฐานสากล
คิมเล่าถึงด่านที่ต้องฝ่าฟันในแต่ละก้าวของธุรกิจเล็ก ๆ นี้ “ความยากคือ ก้าวแรกเราต้องขายลูกค้าต่างประเทศก่อน สินค้าเราไม่เหมือนสินค้าอื่นที่มักจะโตในประเทศระดับหนึ่งก่อนแล้วค่อยออกต่างประเทศ และการที่จะแตะมาตรฐานต่างประเทศได้ก็ยากขึ้นไปอีก เพราะการตรวจหรือกฎระเบียบของแต่ละประเทศก็แตกต่างกันออกไป พออยู่ในรูปแบบของอาหารเพื่อการบริโภค สิ่งที่ต้องผ่านให้ได้เลยก็คือ มาตรฐานความสะอาดและความปลอดภัยของอาหาร”

ถึงอย่างนั้น เธอก็สามารถพัฒนาสินค้าจนผ่านมาตรฐานสากลได้สำเร็จ “ตอนที่ทำแรก ๆ คิมต้องไปอาศัยห้องปฏิบัติการของอาจารย์และขอทุนจากอุทยานวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อลองแปรรูป แต่พอลูกค้าบินมาดูโรงงาน ก็คิดว่าเรายังไม่พร้อม แถมยังไม่มีอย.ด้วย” เหตุผลนี้เองที่ทำให้เธอตัดสินใจลงทุนสร้างโรงงานของตัวเองเล็ก ๆ เพื่อเดินเรื่องขอมาตรฐานอย. และต่อด้วยมาตรฐาน GMP Codex2 จนปัจจุบันได้รับมาตรฐาน HACCP3 ให้การส่งออกราบรื่นขึ้น “ที่อเมริกาเขาอยากได้มาตรฐาน HACCP สุดท้ายเราก็พยายามดันจนได้” แรงฮึดสู้ของคิมทำให้เธอสามารถส่งออกผลิตภัณฑ์ไปได้หลายประเทศแล้ว เช่น แคนาดา อเมริกา เม็กซิโก ญี่ปุ่น เกาหลี  โดยลูกค้าส่วนใหญ่จะเป็นแบบ B2B (Business – to – Business)

แหล่งโปรตีนแห่งอนาคต 
แม้ตัวคิมเองจะเป็นลูกอีสานแท้ ๆ ที่คลุกคลีอยู่กับแมลง ซึ่งถือเป็นอาหารท้องที่ของคนแถบนั้นมาตั้งแต่เด็ก แต่เธอก็มีสายตาของนักธุรกิจแบบสากล “จริง ๆ โมเดลนี้คิมมองเหมือนคนต่างชาติมองค่ะ คือเขาไม่ได้รู้จักหรือเลี้ยงแมลงมาก่อน แล้วแมลงก็ไม่ใช่อาหารพื้นเมืองของเขา แต่ทำไมต่างชาติถึงเป็นกลุ่มลูกค้าอันดับหนึ่งที่สั่งซื้อแมลงก็เพราะประโยชน์ คุณค่า และสารอาหารที่ได้รับมันยอมรับได้ อิงจากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ออกมา เราอยากให้มองที่คุณค่าของผลิตภัณฑ์จริง ๆ แล้วเราจะลืมหน้าตาของแมลงไปเลย” คิมกล่าวอย่างภาคภูมิใจ

“การที่เราได้ใกล้ชิดกับนักวิจัยและอาจารย์ ทำให้เราหยุดอยู่นิ่งไม่ได้ ต้องปรับปรุงอยู่ตลอด และค่อย ๆ ยกมาตรฐานให้ดีขึ้นไปเรื่อย ๆ เราเป็นตัวกลางคอยรับฟีดแบ็กจากลูกค้าและกลับมาคุยกับนักวิจัย เช่น อยากดึงกรดอะมิโนตัวนี้ออกมา หรืออยากให้กรดไขมัน (fatty acid) สูงขึ้น” เธออธิบาย 

นอกจากผงโปรตีนจากจิ้งหรีดที่คิมปลุกปั้นจนต่างชาติยอมรับแล้ว เธอยังคอยพัฒนาสินค้าใหม่ ๆ อีก “คิมลองทำโปรตีนจิ้งหรีดอัดเม็ดเป็นสินค้าตัวที่สอง ซึ่งตั้งใจจะตีตลาดนักท่องเที่ยวจีน ที่ทำเป็นเหมือนนมอัดเม็ดเพราะเราไม่อยากให้ภาพลักษณ์แปลกมากจนคนไม่คุ้นชิน” ดูเหมือนการไม่หยุดพัฒนาตัวเองและแบรนด์ของคิม ทำให้เธอกำลังจะมีผลิตภัณฑ์ตัวที่สามแล้ว “นอกจากผงโปรตีนและโปรตีนอัดเม็ด ยังมีเส้นพาสต้าสำเร็จรูป พอดีมีลูกค้าต่างประเทศอยากได้ เราจึงเริ่มทำ แต่คิดว่าหลังจากผลิตออกมาแล้ว ก็อยากจะวางขายที่ห้างฯ ให้ลูกค้าในประเทศด้วย” คิมเล่าและคาดว่าไม่นานเราคงได้เห็นเส้นพาสต้าของ ProteGo วางขายตามท้องตลาดบ้านเราให้ได้เลือกกินกัน

แม้ว่าคนไทยจะยังไม่ตื่นตัวกับการบริโภคแมลงเป็นอาหาร แต่คิมก็คุยแนวโน้มการบริโภคให้เราได้เห็นภาพต่อไป “สองปีที่แล้ว คิมไปออกงาน THAIFEX (International Food Exhibition in Thailand) ยื่นตัวอย่างสินค้าให้ใคร ก็ไม่มีใครชิมค่ะ แต่ครั้งล่าสุดเราไม่ต้องอธิบายอะไรเลย คนไทยก็เริ่มเข้ามาถามว่า ‘อันนี้ใช่ไหมที่เขาว่าโปรตีนสูง ต่างประเทศเขากิน’ กลายเป็นว่าผู้บริโภคเริ่มมีความรู้ด้วยตัวเองมากขึ้นในปีสองปี” ถือเป็นข่าวดีทีเดียวที่แมลงเริ่มกลายเป็นอาหารที่คนไทย “เลือกกิน” มากขึ้น “เมื่อมองในมุมมองระดับประเทศ นักลงทุนต่างชาติเข้ามาตั้งบริษัททำผลิตภัณฑ์จากจิ้งหรีดที่ไทยเยอะ ซึ่งก็เป็นผลดีกับเกษตรกรไทย และสำหรับผู้บริโภคเองด้วย เพราะเราก็มีความหลากหลายในการกินและมีสินค้าให้เลือกกินมากขึ้น” คิมทิ้งท้าย

1การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีและเหมาะสม (Good Agriculture Practices หรือ GAP) คือ แนวทางในการทำการเกษตร เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพดีตรงตามมาตรฐานที่กำหนด ได้ผลผลิตสูงคุ้มค่าการลงทุนและกระบวนการผลิตจะต้องปลอดภัยต่อเกษตรกรและผู้บริโภค มีการใช้ทรัพยากรที่เกิดประโยชน์สูงสุด เกิดความยั่งยืนทางการเกษตรและไม่ทำให้เกิดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม โดยหลักการนี้ได้รับการกำหนดโดยองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO)  ที่มา : foodnetworksolution.com

2GMP หรือ Good Manufacturing Practice คือ ข้อกำหนดเกี่ยวกับมาตรฐานการผลิตผลิตภัณฑ์อาหารทุกประเภทที่ผ่านกระบวนการแปรรูป และมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารพิษได้ หากมีกระบวนการหรือวิธีการผลิตที่ไม่เหมาะสม ส่วนมาตรฐาน Codex เป็นคำที่ใช้เรียกโครงการมาตรฐานอาหารระหว่างประเทศขององค์การอาหารและเกษตร (Food and Agriculture Organization : FAO) และองค์การอนามัยโลก (World Health Organization : WHO) จัดตั้งขึ้นตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2504 ที่มา : industry.go.th

3HACCP หรือ Hazard Analysis and Critical Control Point คือ แนวคิดและวิธีการป้องกันอันตรายจากสารพิษ หรือสารปนเปื้อนต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอนของการดำเนินกิจกรรมในกระบวนการผลิตผลิตภัณฑ์อาหาร ที่มา : industry.go.th

ติดตาม ProteGo ได้ที่ FB : ProteGo Thai Cricket Flour และ protegoprotein.com
ขอขอบคุณสถานที่ : Hotto Bun สาขาม.เกษตร

เรื่อง : วนบุษป์ ยุพเกษตร | ภาพ : สุรเชษฐ์ โสภารัตนดิลก