เรามักจะชินตากับลวดลายมัดย้อมสีฟ้าคราม หรือสีธรรมชาติลายต่าง ๆ ที่ผ่านวิธีการมัดให้แน่จากนั้นจุ่มแช่ในสีธรรมชาติ หรือบางครั้งเพื่อให้ได้สีสดก็เลือกใช้สีเคมีจนเกิดเป็นลวดลายการมัดย้อม แต่รู้หรือไม่ว่านอกจากวิธีการมัดย้อมแล้ว ในวิธีการใกล้เคียงกันยังมี ‘เทคนิคการพิมพ์และมัด’ เพื่อให้ได้ลวดลายจากวัสดุธรรมชาติอีกรูปแบบหนึ่ง ลวดลายที่ได้นั้นสามารถเพิ่มเอกลักษณ์และเพิ่มมูลค่าให้ผลิตภัณฑ์ได้ ซึ่งยังไม่แพร่หลายในผู้ประกอบการงานฝีมือในไทยมากนัก วิธีการนี้มีชื่อเรียกแตกต่างกันไป ส่วนใหญ่มักนิยมเรียกว่า Eco Printing หรือ Botanical Dyeing ซึ่งเราจะชวนคุณเรียนรู้ไปพร้อม ๆ กันกับ ‘ลีลาฝ้าย’

 

เริ่มด้วยความรู้ของคนในครอบครัว 

ย้อนกลับไป 7 ปีที่แล้ว จุดเริ่มต้นของลีลาฝ้ายได้เกิดขึ้นจากการต่อยอดทักษะของคุณแม่และคนในครอบครัวที่ตัดเย็บผ้าไทยมานานกว่า 20 ปี ทำให้คุณสิงหา พวงอ้อ เจ้าของแบรนด์ลีลาฝ้ายตัดสินใจออกจากงานประจำและเริ่มต้นแบรนด์ผ้าไทย ตัดเย็บเป็นชุดเดรส เสื้อ กระโปรง สำหรับกลุ่มลูกค้าผู้หญิงวัยทำงานจนถึงวัยกลางคนที่ชื่นชอบผ้าไทย จนได้ยกระดับเป็นสินค้า OTOP ขึ้นชื่อ ของอำเภอบ้านฉาง จังหวัดระยอง ออกจำหน่ายสินค้าทั้งในประเทศและต่างประเทศ

โดยเอกลักษณ์ของลีลาฝ้ายในช่วงแรกนั้นคือการนำผ้าไทยหรือผ้าขาวม้าลายสก๊อตทอมือนำไปผ่านกระบวนการหมักโคลน ให้นุ่มและมีเฉดสีที่เป็นเอกลักษณ์ ซึ่งโคลนที่นำมาใช้นี้ดัดแปลงมาจากการหมักโคลนแบบเดิมที่ได้จากท้องนา มาเป็นหมักโคลนจากท้องทะเล วัตถุดิบที่หาได้ตามธรรมชาติในถิ่นลูกน้ำเค็ม อย่างโคลนป่าชายเลนจากบริเวณหาดพลาในอำเภอบ้านฉาง ซึ่งสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ดีไม่แพ้โคลนจากนา 

 

ช่วงเวลาตามรอยพ่อ

จากผ้าไทยและผ้าขาวม้าหมักโคลนที่ทำตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นมานานถึง 5 ปี เดินทางมาถึงจุดพัฒนาไปอีกขั้นของลีลาฝ้าย เมื่อยุคหนึ่งของสังคมไทยที่เราหันกลับมามองหาคุณค่าจากสิ่งที่ตนมีและใส่ใจในความยั่งยืนตามแนวพระราชดำริของในหลวง รัชกาลที่ 9 ทำให้คุณสิงหามองหาคุณค่าและประโยชน์ใช้สอยจากสิ่งที่มีอยู่ เมื่อเห็นผ้าฝ้ายพื้นขาวกระดำกระด่างที่อยู่ในบ้านไม่ได้ใช้งานอยู่เป็นจำนวนมาก จึงเริ่มทดลองหยิบจับนำมาพิมพ์ลายใบไม้ที่ตนเองเห็นภาพผ่านตามาบ้าง เริ่มศึกษาหาข้อมูล จนพบว่านั่นคือเทคนิคที่เรียกว่า Eco Printing ทดลองทำลองผิดลองถูกด้วยตนเองอยู่สองปี เพื่อให้ได้ลายใบไม้และสีที่ชัดเจน จึงตัดสินใจทำเป็นผ้า Eco Printing ตัดเป็นชุดเดรส ผ้าพันคอ และเสื้อผ้าสำหรับผู้หญิง ตั้งชื่อว่า “ลายใบไม้” จำหน่ายทดลองตลาดในช่วงกลางปี 2562 ที่ผ่านมา ด้วยลวดลายธรรมชาติที่ได้ทำให้สามารถขยายกลุ่มลูกค้าเพิ่มขึ้นเป็นวัยรุ่นและวัยทำงาน

 

Eco Printing Workshop

ไม่เพียงแต่การจำหน่ายผ้าและชุดจากเทคนิค Eco Printing เท่านั้น ลีลาฝ้ายยังเปิดเป็นกิจกรรมเวิร์คช็อปให้ผู้ที่ได้ไปเยี่ยมเยือนกันถึงถิ่นจังหวัดระยอง เรียนรู้กระบวนการ Eco Printing ที่อาศัยรูปทรงของใบไม้พิมพ์ลงบนผ้าเพื่อให้เกิดลวดลาย เนื่องจากในใบไม้ ส่วนดอก ส่วนก้านในพืชบางชนิดจะมีสารที่สามารถสร้างปฏิกิริยาได้ นั่นคือสารที่เรียกว่า แทนนิน (Tannin) ช่วยให้เกิดการถ่ายโอนสีธรรมชาติที่อยู่ในพืช ให้สามารถพิมพ์ติดลงไปบนพื้นผิวเรียบที่สัมผัสกันอย่างเช่นผ้า หรือกระดาษ โดยวางใบไม้ ดอกไม้ลงบนผืนผ้า สามารถเลือกวางได้ตามการสรรสร้างและจินตนาการของผู้ทำ จากนั้นม้วนผ้าและมัดให้แน่ติดกัน นำไปนึ่งเป็นเวลาอย่างน้อย 45 นาที จนเกิดการซึมของสีจากใบไม้ออกมาเป็นลวดลายธรรมชาติที่สวยงาม เป็นการต่อยอดเพิ่มมูลค่าผลงานด้วยกระบวนการธรรมขาติอย่างแท้จริง

ซึ่งคุณสิงหาที่พิมพ์ลวดลายใบไม้ลงบนผ้าฝ้ายหมักโคลนที่แต่ละผืนจะไม่มีโอกาสซ้ำกัน เนื่องจากใบไม้ที่ใช้แล้วจะไม่สามารถนำใบเดิมกลับมาใช้ได้อีก แต่สามารถนำไปหมักเป็นปุ๋ยคืนกลับสู่ต้นไม้ โดยเลือกใช้วัตถุดิบธรรมชาติหาได้ในท้องถิ่น เช่น ใบหูกวาง ใบยูคาลิปตัส ใบละหุง ใบโพธิ์ หรือแม้แต่ใบโปร่งทองจากต้นโปร่งทองที่มีขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นในทุ่งโปร่งทอง แหล่งท่องเที่ยวชื่อดังของจังหวัดระยอง 

 

 

“เราไม่สามารถคาดเดาได้ว่าลายที่ออกมาจะเป็นยังไง แต่เราจะพบความสุขเมื่อพบลายที่แตกต่างจากธรรมชาติ และยิ่งทำให้เรามีความสุขที่ได้ลงมือทำ” 
สิงหา พวงอ้อ

 

ห้องทดลองลีลาฝ้าย 

ด้วยการพัฒนาอย่างสม่ำเสมอ กว่าจะเป็นลวดลายผ้าที่ทุกคนเห็นนั้น คุณสิงหาได้ผ่านการทดลองผสมผสานวัตถุดิบที่หาได้ในท้องถิ่นหลายชนิด เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่สวยงามและน่าพอใจ เพราะใช่ว่าใบไม้ทุกใบจะพิมพ์ติด ใบไม้บางชนิดต้องมีตัวช่วย เช่น การชุบสีธรรมชาติจากดอกไม้ คราม เปลือกมังคุด หรือทดลองแช่กับกาแฟก่อน ทุกครั้งที่วางใบไม้ลงไปจึงเป็นเหมือนการทดลองที่คาดเดาผลลัพธ์ไม่ได้ และยังได้ผลลัพธ์แตกต่างกันเสมอ เป็นงานแฮนด์เมดมีเพียงชิ้นเดียวอย่างแท้จริง เพราะถึงแม้ให้วางใบไม้ชนิดเดิมลงไปในตำแหน่งที่ใกล้เคียงกับผืนแรก เงื่อนไขของธรรมชาติก็ให้รูปทรงที่ออกมาไม่เหมือนกันอยู่ดี

และรูปแบบที่ไม่ซ้ำกันนี้ก็เป็นเสน่ห์ดึงดูดลูกค้า โชคดีที่ห้องทดลองลีลาฝ้ายมีลูกค้าเป็นผู้ร่วมกันทดลองชั้นดี บางครั้งที่ได้ข้อเสนอแนะกลับมาว่าใส่บ่อยๆ ครั้ง ซักหลายๆ คราว เกิดสีซีดลง คุณสิงหาจึงมองหาตัวแปลเพิ่มที่จะมาช่วยให้สีติดชัดและทนทานกว่าเดิม คำตอบนี้จึงตอบได้ด้วยโคลนทะเลที่ช่วยเรื่องการคงทนของสีนั่นเอง ด้วยคุณสมบัติของโคลนทะเลที่มีความเค็มจากน้ำทะเล ทำให้งานย้อมสีที่ต้องใช้เกลือเป็นตัวฟิกซ์สีป้องกันสีตก สามารถควบคุม ได้ด้วยเกลือที่แฝงอยู่ในโคลนทะเล และความชุมชื้นจากโคลนนั้นยังช่วยประสิทธิภาพในการดูดสีจากใบไม้ให้ทำได้รวดเร็วขึ้น

 

 

คุณค่าจากสิ่งที่ทำสะท้อนกลับมายังแบรนด์

การปรับตัวด้วยการใช้ความคิดสร้างสรรค์ ผนวกกับเทคนิคเฉพาะตัว จะช่วยให้ผู้ประกอบการที่เปิดกว้าง มีโอกาสได้สร้างสรรค์ผลงานใหม่ๆ อยู่เสมอ เป็นการต่อยอดและเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่ได้อย่างมีเอกลักษณ์ และขยายฐานลูกค้าได้ เสื้อผ้าที่ทุกคนสวมใส่ในทุกวันนี้ผ่านวิวัฒนาการและการออกแบบ จนกลายมาเป็นเสื้อผ้า ready-to-wear ที่หยิบจากตู้และสวมใส่ออกจากห้องกันได้เลย แต่เครื่องแต่งกายบางชิ้นผ่านกระบวนการสร้างสรรค์ขึ้นมาแบบไม่ง่ายเหมือนการสวมใส่ ต้องใช้เวลาในการค้นหาออกแบบ ใช้เวลาในการพิมพ์ลาย ใช้เวลาในการตัดเย็บ เปรียบเสมือนการรอล้างฟิล์มหลังจากถ่ายฟิล์มนั้นหมดม้วน ลวดลายที่ชัดเจนจากเทคนิค Eco Printing จึงทำให้ทั้งผู้จำหน่ายและลูกค้าเห็นคุณค่าของผลิตภัณฑ์เป็นดั่งผลงานศิลปะ จากการสร้างแพทเทิร์นด้วยลายใบไม้นั้นสามารถส่งข้อความไปถึงลูกค้าที่ชื่นชอบความอีโค รักธรรมชาติได้เป็นอย่างดี
 
ความคาดเดาอะไรไม่ได้ยังคงทำให้ตื่นเต้นอยู่เสมอในทุกครั้งที่ลงมือทำ และ Eco Printing ยังคงมีการเรียนรู้ผ่านเทคนิคที่หลากหลายสารพัด ตราบใดที่สียังผสมกันได้แสนเฉด การพิมพ์ลายใบไม้ลงบนผ้าก็สามารถทำได้แสนชิ้นเช่นกัน ไม่ว่าเทคนิคที่เหมือนหรือแตกต่างกันของผู้ที่ทำ กลายเป็นลายเซ็นในผลงานที่แสดงออกถึงเอกลักษณ์ การเดินหน้าต่อไปยังคงเป็นเรื่องสนุกกับการได้ทดลอง หากท่านใดที่สนใจสามารถแวะไปเยี่ยมชมสตูดิโอลีลาฝ้ายได้ที่ อำเภอบ้านฉาง จังหวัดระยอง และสั่งซื้อออนไลน์ได้ทาง Facebook ของลีลาฝ้าย

ลีลาฝ้าย
คุณสิงหา พวงอ้อ
086 583 2828
Facebook: ลายใบไม้ (https://bit.ly/2xT51Fq)
 
สัมภาษณ์และเรียบเรียงโดย พัทธ์ธีรา จตุรงศรีพัฒน์ และ โศภิษฐา ธัญประทีป